Hareketimiz Nereye?

Emrah G�ker

Birg�n, 3 Temmuz 2004

 

�NATO�ya Hayır� kampanyalarımız T�rkiye�deki emperyalizme ve savaş yardak�ılığına karşı muhalefet potansiyellerini h�k�mete baskı yapmak ve sağlam bir karşı-hegemonya siyaseti kurmak bağlamında yeterince harekete ge�irilebildi mi? Kızmadan, bozulmadan, harekete verdiğimiz onca emeği ve sokakları şenlendiren onbinlerce yurttaşımızı coşkuyla takdir ederek, nereye geldiğimiz ve buradan nereye gidebileceğimiz hakkında konuşmak gerekiyor.

Başta toplumsal hareket �rg�tleri (TH֒ler) olmak �zere �eşitli akt�rlerin dayanışma, yardımlaşma, �ekişme gibi ilişkiler i�inde olduğu bir m�cadele alanı olarak savaş karşıtı hareket, tahkim edilmeye başladığı 2001�den bu yana harekete karşı �sempatizan�, �seyirci� ve �hasım� konumunda bulunan �oğunluğu i�ine �ekecek, d�n�şt�recek bir �ekim kuvveti oluşturamamış g�z�k�yor. İzninizle biraz şeytanın avukatlığını yapayım ve bazı zayıflıklarımıza işaret edeyim.

Neyi talep, neye ikna ediyoruz?

Şimdiye dek, ABD, İngiltere ve İsrail y�netimlerinin yalanlarını ve insanlık su�larını, Irak, Filistin ve Afganistan işgallerinin v�him sonu�larını, T�rkiye�nin NATO �yeliğinin tarihteki ve bug�nk� m�liyetini ve sakıncalarını defalarca ifş� ettik. Bush�a ve temsil ettiklerine olan haklı kızgınlığımızı yurttaşlarla paylaştık.

Bunları yaparken d�nya muhalefetiyle kurduğumuz sıkı muhabbet ortada. L�kin hangi politik renkten olursak olalım hareketimizin muhatabı olarak ister istemez karşımızda bulduğumuz AKP iktidarı ve sırtını dayadığı burjuva ittifakından (ve bu bloğa karşı) tam olarak ne talep ettiğimiz, dış politika �retenler ve �lke i�inde medya tekelleri ve polis şiddeti s�yesinde halkın rızasını (�kamuoyunu�) inş�/ic�t edenler �zerinde hangi kanallardan baskı kurmayı hedeflediğimiz meselesi hareketimizin zayıf noktalarından biri. Halk muhalefetini ��ocukluk�, �işe yaramaz� diye k���msemeye kalkan işbirlik�i politikacılardan TV ekranlarında �mill� menfaat� vaazı veren �stratejistlere� kadar bir�ok hasmımızın n�fuz alanını daraltmak i�in asgar� bir program �zerinde anlaşabildi mi hareketimiz? Yoksa koalisyonlar i�inde grup kimliklerinin t�vizsiz savunması ihtiyacımız olan eklemlenmelerin �n�n� m� tıkadı?

Dahası, eğer T�rkiye yurttaşlarının �oğunluğunu oluşturan (iş sahibi ya da işsiz) emek�ilerin g�ndemlerini birincil olarak karnını doyurmak, yakınlarına g�z kulak olmak, boynunu dik tutmak, mutlu hissetmek gibi dertlerin meşgul ettiği doğru bir tespitse, �savaş karşıtı� kimliğimizle attığımız nutukların (militan emek�iler olan bir�oğumuzun da paylaştığı) bu dertlerle ilişki kurup kuramadığı da cevaplanması gereken bir sorudur. Şimdiye dek sendika ve meslek �rg�tleriyle kurulan (bazen gerilimli de olabilen) ilişkiler dışında hareketimiz �k�klerde�, il�e, kasaba, mahalle d�zeylerinde ne kadar tutunmuştur? Olumsuzlayıcı taktikler (mesel� �Bush� imgesini, işkence fotoğraflarını �ne �ıkarmak) insanların meşru �fkesini sokağa taşıyabilmek b�bında işe yarıyor kuşkusuz. Ama orta v�dede olumlayıcı eylem bi�imlerine ağırlık vermek gerekmez mi? İnsanların militarizmin ulusal ve uluslararası sonu�ları hakkında yerel d�zeyde bilgilendirilmesi, Pentagon ve IMF, savaş ve yoksulluk arasındaki ilişkilerin slogandan başka formlarda ifş� edilmesi, işsizlik ve aşsızlığa dev� �retecek AKP karşıtı aşağıdan �rg�tlenme faaliyetlerine ağırlık verilmesi gibi?

Kimleri neye ikna etmeye �alıştığımız �nemli, zira insanları b�t�n Amerikalılardan ya da b�t�n Yahudilerden nefret etmeye davet eden, komplocu ve elle tutulur bir sosyal adalet vizyonu olmayan bir �anti-emperyalizm� ile onları ateşlemek �ok daha kolay.

Ulus ve �tesi

Savaş karşıtı ve alternatif k�reselleşme hareketleriyle muhabbetimizi kurarken şu �ulus�tesi� mitine karşı da uyanık kalmalı. Gerek insan hakları, �evre, kadın gibi meselelerde �eşitli �lkelerde aktif olan (ve BM gibi uluslararası kurumlarla m�li, lojistik, vs. ilişkiler kuran) �rg�tler, gerekse de sosyal forum s�re�leri i�inde �ne �ıkmış sol kimlikli ulus�tesi TH֒ler bağlamında g��lenen bir �k�resel sivil toplum� s�ylemi var. Bu pek nahif kavramla vakit kaybetmeden bir şeye işaret edilebilir: �Ulus�tesi�, ulusal (ve kentsel, mahalli, vs.) d�zeyde k�k salmak, halk i�inde �rg�tlenmek gibi bir derdi olmayan �profesyonelleşmiş� grupların kolayca ama etkisizce sarıldığı, �te yandan Brezilya�da k�k salan Topraksızlar Hareketi gibi grupların başka k�yl�-iş�i hareketleriyle buluşup bir k�resel seferberlik aracı olarak kullanabildikleri bir mit.

Antikapitalist hareket bağlamında ne ulus�tesine karşı ayrılık�ı bir mevziden ulusalı g�klere �ıkarmak, ne de ulus�tesini fetişleştirmek anlamlı. 1996�da� Zapatistalar Chiapas�tan şu mesajı veriyordu: �Umudun, m�cadelenin, dayanışmanın ve yardımlaşmanın Enternasyonal�ini �neriyoruz. Bir halk i�in kendini �zg�rleştirmek hi�bir zaman bu kadar zor olmamıştı, uluslararası m�cadele bu y�zden �ok �nemli. Ne var ki, değişimin temeli, her �lkenin kendi tecr�besi ve k�lt�r� i�inden vereceği m�cadele olmak zorundadır.�

Bu konuda sosyal bilimlerin rehberliğine de başvurabiliriz. �eşitli araştırmalar toplumsal hareket eylemliliğinin s�ylendiği kadar uluslararasılaşmadığını, eylemliliğin (k�resel dinamiklerin par�ası olsalar da) ağırlıklı olarak ulusal hedeflere y�neldiğini g�steriyor.[1] �rneğin Doug Imig ve Sidney Tarrow�un 1983-1995 arasında Avrupa�daki 19,330 protesto olayını inceledikleri araştırma bu eylemlerin %95.9�unun �Avrupalı� değil, ulusal hedefleri olduğunu belgeliyor.[2] Pascale Dufour da 1995 Fransa grevlerinden sonra hareketlenmeye başlayan ve işsizleri �rg�tleyen Fransız TH֒lerin Avrupa �aplı dayanışmalarını nasıl ulusal d�zeyde baskı kurmak i�in kullanabildiklerini g�steriyor.[3] Son olarak Meksika�daki Zapatista hareketini ve Kanada�daki �oktaraflı Yatırım Anlaşması (MAI) karşıtı hareketi karşılaştıran Jos�e Johnston ve Gordon Laxer, her iki �rnekte devlet akt�rlerini hedef alan yerli m�cadeleler ile ulus�tesi dayanışma ağları arasındaki diyalektiğe dikkat �ekiyorlar.[4]

Nereye?

�zetle, ulus�tesi dayanışma imkanlarının artmış olması, hareketimiz i�in ulusal hedeflerin �nemsizleştiği anlamına gelmiyor. Savaş ve kapitalizm karşıtlığını, �sokak�ın fetişleştirildiği, i�ine kapalı grupların olumsuzlayıcı sloganlarından ibaret bir �g�steri� değil, pop�ler-demokratik bir kitle hareketi olarak kurmamız, bu sayede muktedirlerin oyun alanlarını daraltmamız gerekiyor. Gerek Avrupa�da, gerek Ortadoğu�da ya da ulus�tesi sosyal forum s�re�lerinde dahil olacağımız ağlar, ne id�ğ� belirsiz bir �k�resel sivil toplum�un par�ası olacağımız i�in değil, AKP�nin dış politikadaki işbirlik�iliğini ve i� politikada (destek�ileriyle birlikte) s�rd�rd�ğ� emek�i d�şmanlığını sona erdirmeye yapacağı destek i�in �nemli. Aynı anda da, T�rkiye�deki toplumsal muhalefet k�resel direniş s�re�lerinin bir par�ası olmuş olacak. Mart 2003�te tezkerenin reddi s�recinin hareketimize sağladığı itibar, T�rkiyeli savaş karşıtlarının Irak D�nya Mahkemesi hareketine yaptıkları b�y�k katkılar bu diyalektik i�inde g�r�lebilir. G��lenmek istiyorsak, AKP�nin (ve hayranı bazı liberallerin) pek b�b�rlendiği �demokratikleşme�nin h�k�metin bir l�tfu değil toplumsal muhalefetin eseri olduğunu g�sterebilmeliyiz. Diğer halkların m�cadelelerine T�rkiye�den yapacağımız en b�y�k katkı da bu şekilde olur.